rajfotografie

TECHNIEK - Witbalans

Wat is witbalans?

De kleuren in je foto moeten natuurgetrouw zijn, ze moeten met elkaar in balans zijn. Kleuren zijn het resultaat van menging van licht of pigmenten.

Lees hier meer over bij kleurruimte.

Wanneer de kleuren op je foto natuurgetrouw zijn, is de witbalans goed. Dan zijn witte voorwerpen wit, rode rood enzovoort. Een juiste witbalans betekent dat er geen kleurzweem is die de kleur in je foto overheerst. De termen blauw- groen- of roodzweem zullen de meeste fotografen wel bekend in de oren klinken.

De volgende foto's laten zien wat het verschil is. Bij de eerste twee is de witbalans links ingesteld op 'daglicht', de tweede (rechts) op 'schaduw'. Door de knop te verschuiven zie je dat de rechterfoto meer oranje is dan die met de daglichtinstelling.

De tweede set foto's vergelijkt 'daglicht' en 'kunstlicht'. Kunstlicht voegt erg veel blauw licht toe aan de foto en geeft een onnatuurlijk beeld. De foto is bij daglicht gemaakt dus wanneer je de witbalans instelt op 'kunstlicht' maak je een verkeerde keuze.

kleurtemperatuur

Licht wordt gemeten in kelvin en is net zoals Celsius en Fahrenheit een temperatuurschaal. Het bijzondere van Kelvin is, dat de schaal begint bij het absolute nulpunt wat overeenkomt met ongeveer -273 graden onder nul graden Celsius.

Kelvin wordt ook gebruikt voor het meten van de 'warmte' van licht. En daar treedt verwarring op. Hoe hoger de waarde kelvin des te koeler de kleurtemperatuur is.

Vergelijk een moderne LED-lamp van 2700 kelvin met een standaard gloeilamp van 2800 kelvin. De LED-lamp geeft dus volgens deze schaal iets warmer licht dan de gloeilamp. Meestal beleven mensen juist het omgekeerde. LED-licht lijkt koeler!

Hoe stel je de witbalans in?

Veel camera's stellen de witbalans automatisch in dus erg veel kans op kleurzweem zal er niet zijn. Toch is het soms handig de witbalansinstelling op de camera wel in te stellen zodat de kans op kleurzweem minimaal is.

Waarom de witbalans instellen?

Foto's die met de juiste witbalansinstelling zijn gemaakt zijn vaak helderder en beter van kleur, ook al kan je de witbalans later corrigeren. Dit geldt zeker voor foto's gemaakt in RAW maar minder voor Jpegs.

Het keuzelijstje voor het instellen van de witbalans in je camera ziet er meestal zo uit:

  • Automatisch
  • Gloeilamplicht
  • TL-licht
  • Direct zonlicht
  • Flitslicht
  • Bewolkt
  • Schaduw
  • Handmatig in eenheden kelvin

Vergelijk het keuzelijstje met de waarden in de grafiek.

Stel je de witbalans in je camera handmatig in dan kun je in de grafiek zien hoe ongeveer de 'lichttemperatuur of warmte' van de gekozen waarde in kelvin zal zijn. Bij de handmatige instelling kies je voor eenheden kelvin. Leuk om eens mee te experimenteren.

Wat is een grijskaart?

Wil je de witbalans van de foto's die je gaat maken vooraf goed instellen, gebruik dan een grijskaart. Portretfotografen doen dat vaak omdat portretten de huidskleur van het model het beste weergeven wanneer de witbalans goed is. Achteraf corrigeren leidt tot een gering kwaliteitsverlies.

18 procent grijs

Een grijskaart is uiteraard grijs maar de kleur grijs is zorgvuldig gekozen. Het grijs op de kaart is precies 18 procent grijs en ligt in tussen puur wit en puur zwart in. De kaart is lichtgrijs. De grijswaarde van een grijskaart wordt nauwkeurig geijkt. In de meeste camera's is de witbalans zo ingesteld. Uitgangswaarde is 18 procent grijs.

hoe gebruik je een grijskaart?

Maak een opname van de kaart, beeldvullend, en stel aan de hand van die opname de witbalans op je camera in. Portretfotografen doen dit vaak door zowel het model als de grijskaart in één opname te plaatsen en daarmee de witbalans in te stellen.

Dit werkt natuurlijk het beste bij het maken van meer opnames onder min of meer gelijke omstandigheden. Veranderen de lichtomstandigheden voortdurend dan is het gebruik van een grijskaart tijdrovend.

Ben je helemaal in balans?

De menu's van moderne digitale camera's zijn erg uitgebreid en zorgen vaak voor verwarring. Je denkt iets goed te hebben ingesteld en later blijkt dat je er toch helemaal naast zat. Dat geldt ook voor de witbalans. Wanneer je actief de witbalans gebruikt zal je ook moeten kijken naar het verdere verloop van de afwerking van je foto's. Je workflow is dus belangrijk.

witbalans en kalibratie beeldscherm

Beeldschermen zijn gekalibreerd voor juist kleurgebruik. Dat betekent dat ook de witbalans goed ingesteld is op het beeldscherm. Fotografeer je met een bepaalde instelling op je camera voor de witbalans en werk je vervolgens je foto's af op een niet of slecht gekalibreerd beeldscherm, dan doe je de instelling van de witbalans weer teniet.

Zorg er dus voor dat wanneer je experimenteert met je witbalans alle stappen in je workflow op elkaar zijn afgestemd. Het klinkt logisch maar toch...!

onbalans en witbalans

Fotografie is meer dan het schieten van een plaatje. Creativiteit speelt een grote rol. Ook experimenteren met de witbalans en met opzet een verkeerde keuze maken kan tot zeer aantrekkelijk fotowerk leiden. Je kiest dan dus bewust voor 'onbalans' in de witbalans. Heel leuk om mee te experimenteren.